در حال بارگزاری

رایزر چیست ؟ با انواع رایزر بیشتر آشنا شویم و تفاوت های آنها را بدانیم

رایزر چیست؟

رایزر در مهندسی لوله کشی piping لوله ای است که ران عمودی داشته باشد و این مفهوم مفهومی عمومی است که در رشته های مختلف مهندسی کاربرد دارد

در ساختمان سازی به هر مسیر عمودی که جهت عبور تاسیسات در ساختمان از آن استفاده می شود رایزر می­‌گویند.

در ابتدا باید دانست در تمامی ساختمان­ها دو رایزر وجود دارد. یکی جهت عبور تاسیسات الکتریکال و دیگری جهت عبور تاسیسات مکانیکال، که این دو باید به خاطر موارد ایمنی از هم مجزا باشند. در صورتیکه دو رایزر برق و مکانیک با یک تیغه از یک دیگر جدا شده باشند حتما باید دیواره مشترک بین این دو، از طرف رایزر مکانیک عایق گردد. متاسفانه در ایران به رایزر برق اهمیتی داده نمی­‌شود.

در ساختمان یک رایزر می تواند لوله آب، لوله فاضلاب، هواکش، لوله تهویه یا مدار گرمایشی، مکش عمودی حوضه آبریز فاضلاب، مکش عمودی چاه و لوله کابل های برق در ساختمان باشد.

رایزر کار شده در ساختمان

انواع رایزرها در ساختمان وجود دارد از جمله :

  •  تاسیسات الکتریکی
  • آب
  • فاضلاب
  • هواکش
  • مدار گرمایشی
  • کشاورزی

در اینجا ما به توضیح  تاسیسات الکتریکی، آب و مدار گرمایشی می پردازیم.

 

رایزر تاسیسات الکتریکی:

رایزر تاسیسات الکتریکی (برقی) خود به ۲ بخش تقسیم می شود، یکی رایزر جریان قوی و دیگری جریان ضعیف است.

از  جریان قوی جهت عبور کابل های برق ۲۲۰ ولت و ۳۸۰ ولت استفاده می شود و از جریان ضعیف جهت عبور کابل های آیفون، آنتن مرکزی، تلفن، دوربین مداربسته، اعلان حریق (و در کل هر چیزی که ولتاژ آن کمتر از ۲۲۰ ولت باشد) استفاده می شود. اگر رایزر جریان قوی و جریان ضعیف در کنار یکدیگر قرار گیرند حداقل باید ۳۰ سانتی متر بین آنها فاصله وجود داشته باشد. در هر طبقه بر روی رایزر جریان قوی و جریان ضعیف یک جعبه تقسیم مجزا تحت عنوان دریچه بازدید نصب می کنند تا در هر طبقه کابل ها قابل مشاهده باشند و در صورت لزوم بتوان به کابل ها دسترسی داشت یا آنها را تعویض کرد.

 

رایزر برق با سینی کابل

 

نحوه قرار گیری رایزرها :

رایزرها معمولا در میانه دیواره های داخلی ساختمان قرار می گیرند. برای هر قسمت که در نظر گرفته می شوند باید از سایر رایزرها محافظت شوند و مهمترین حفاظت در مورد رایزر آب و فاضلاب را باید برای جلوگیری از ادقام شدن آب و فاضلاب در ساختمان مورد توجه قرار داد.

بر اساس پاره ای از قوانین ساختمان سازی رایزرها را نباید از مکان هایی از قبیل چاه آسانسور و اتاقک برق ساختمان عبور داد.

رایزرها معمولاً از جنس گالوانیزه یا آهنی و لوله پلی اتیلن و یا یو پی وی سی ساخته می‌شوند که دو مورد آخر در آب‌های شور ، کاربرد بیشتری دارند.

 

رایزر آب در ساختمان :

رایزر آب در ساختمان را می توان به دو صورت در نظر گرفت یکی به صورت عمودی و از پایین ساختمان به بالا یعنی لوله اصلی آب یا همان رایزر آب که از ابتدای کنتور به سمت بالای ساختمان هدایت شده و در طبقات مختلف در طول ساختمان از پایین به بالا منشعب می شود.

حالت دوم در مورد رایزر آب به این صورت است که لوله اصلی یا رایزر آّب بعد از اتصال به کنتور آب به سمت بالای

پشت بام هدایت شده و در بالا به سمت پایین برگشته است و (  U   ) شکل شده است.

این لوله از بالا به پایین در طول ساختمان حرکت کرده و در طبقات آن منشعب می شود. از این روش قرار گیری رایزر می توان در لوله کشی آب ساختمان از بالا به پایین استفاده نمود.

در لوله کشی رایزر آب در ساختمان دارای یک شبکه توزیع است که در طراحی این شبکه توزیع، آب ورودی به داخل رایزر کمترین میزان فشار مورد نیاز برای استفاده در هر منطقه از مصرف را در کل ساختمان تقسیم بندی می کند.

در اصل این شبکه وظیفه توزیع آب در مکان هایی که به آب احتیاج دارند را بر عهده دارد و همچنین می توان مقدار فشار آب بالای مورد نیاز در ساختمان به عنوان مثال برای سیستم گرمایشی را با کمک این شبکه توزیع تامیین کرد.

رایزر لوله فاضلاب

فواید رایزر در این روش: 

 

رایزر لوله کشی آب مصرفی در تامین آب ساختمان نقش بسزایی دارد یعنی انتخاب قطر آن باید با محاسبه دقیق انتخاب شود تا در موقع استفاده آب در ساختمان افت فشار موجب کمبود آب نشود.

متاسفانه بیشتر ساختمان هایی که دچار کمبود اب هستند بعلت درست انتخاب نشدن قطر آن می باشد.

بسیاری از همکاران متاسفانه به استناد اینکه اب ورودی به ساختمان (کنتور اب) دارای قطر کم می باشد لوله رایزر ساختمان را نیز با همان قطر اجرا می کنند واین امر باعث افت شدید اب در ساختمان می شود.

 

رایزر مدار گرمایشی :

همانطور که گفتیم رایزر هر لوله عمودی در داخل ساختمان است که از بالا به پایین و یا بر عکس و در میانه ساختمان تعبیه شده باشد.

همانطور که در مقالات مربوط به سیستم های گرمایشی از قبیل موتورخانه گفتیم، آب گرم شده در داخل موتورخانه باید توسط لوله بالا رونده ای به داخل لوله های آب ساختمان هدایت شود تا بتواند وسایل گرمایشی مانند رادیاتور و فن کوئل را تغذیه کند.

از طرفی یک لوله یا رایزر برای برگشت آب چرخیده شده در مدار حرارتی باید قرار داشته باشد تا آب سرد شده را دوباره از بالا به پایین به داخل موتورخانه برساند تا این حلقه گردش آب کامل شود.

به این دو لوله عمودی که آب گرم را به وسایل حرارتی از قبیل رادیاتور و فن کوئل رسانده و از طرفی آب سرد را به موتورخانه بر می گرداند، رایزر مدار گرمایشی می گویند.

نکات مهم در رابطه با رایزرها که باید مورد توجه در ساختمان سازی و لوله کشی ساختمان مورد توجه قرار بگیرند شامل موارد زیر می باشند:

قطر :  

قطر آن باتعداد مکان های مصرف در ساختمان رابطه مستقیم دارد یعنی هر چه تعداد انشعابات مصرفی بیشتر باشد قطر آن هم بیشتر می شود. از طرفی برای طول لوله های اصلی آن باید نقشه لوله کشی آب و فاضلاب در ساختمان را طوری طراحی کرد که فاصله محل مصرف تا آن در کوتاه ترین میزان خود باشد.

قطر رایزر آب در ساختمان باید بزرگتر از قطر لوله آب یا همان کنتور باشد تا فشار آب مصرفی در داخل ساختمان مناسب لوله کشی آب ساختمان باشد  و برای لوله های فرعی کمتر از قطر رایزر استفاده می کنیم .

قطر رایزر فاضلاب باید از سمت بالا به پایین ساختمان بزرگتر شود تا حجم کافی برای انتقال مواد فاضلابی تا چاه اصلی را داشته باشد.

جنس :

مهمترین فاکتور تعیین کننده جنس آن در ساختمان نوع کاربرد آن در ساختمان است. برای نمونه در مورد آب در مدار گرمایشی باید از رایزری استفاده کرد که توان مقاومتی بالایی در برابر حرارت بالای آب را داشته باشد که در زمینه می توان از لوله های فلزی در رایزر موتورخانه استفاده کرد.

رایزر فاضلاب را باید از لوله ای انتخاب در برابر مواد اسیدی و شیمیایی مقاومت بالایی داشته و به راحتی خورده نشود که در این میان می توان به لوله های پوشفیت و پلیکا اشاره نمود.

البته در مورد لوله های پلیکا در ساختمان هایی که در مناطق زلزله خیز قرار دارند باید در استفاده از آنها در سیستم فاضلاب ساختمان کمی محتاط بود.

دلیل آن هم نحوه اتصال این لوله ها با کمک چسب است که اگر به درستی نصب نشوند احتمال زیادی وجود دارد که در اثر تکان های شدید و حجم مواد فاضلابی دچار نشتی شوند.

اگر حجم مواد اسیدی و شیمیایی شما در جرایانات فاضلابی ساختمان بالا است بهتر است که از لوله پلیکا به جای لوله پوشفیت به عنوان رایزر فاضللاب در ساختمان استفاده کنید. زیرا لوله های پوشفیت به دلیل داشتن حلقه فلزی در محل اتصال خود این احتمال را دارند که با مواد شیمیایی و اسیدی وارد واکنش شوند.

رایزر هواکش را باید از جنس مقاوم در برابر اشعه فرابنفش خورشید انتخاب کرد چرا که این لوله با فضای خارج از ساختمان در تماس مستقیم است. در این بین می توان به لوله های پلی اتیلن به عنوان رایزر هواکش اشاره کرد.

 

نحوه قرار گیری:  

رایزرها معمولا در میانه دیواره های داخلی ساختمان قرار می گیرند. برای هر قسمت که در نظر گرفته می شوند باید از سایر رایزرها محافظت شوند و مهمترین حفاظت در مورد رایزر آب و فاضلاب را باید برای جلوگیری از ادقام شدن آب و فاضلاب در ساختمان مورد توجه قرار داد.

یکی دیگر از حفاظت های مهم در مورد رایزر آب و رایزر برق است که باید کاملا به صورت جداگانه و پوشیده از هم در ساختمان مورد استفاده قرار گیرند تا در صورت بروز نشتی و ترکیدگی رایزر آب خطربرق گرفتگی برای ساکنان به وجود نیاید.

بر اساس پاره ای از قوانین ساختمان سازی رایزرها را نباید از مکان هایی از قبیل چاه آسانسور و اتاقک برق ساختمان عبور داد.

یکی دیگر از فاکتورهای مهم در نحوه قرار گیری رایزرها در نظر گرفتن شیب مناسب در لوله های رایزر است. لوله های رایزر آب و فاضلاب چون باید حجم جریان آب و فاضلاب را در خود جابجا کنند باید در طول ساختمان با شیب مناسب نصب شوند تا سرعت حمل و انتقال سیالات کم یا زیاد نباشد.

فواید رایزرها در ساختمان :

رایزر مقدار و حجم لوله را در ساختمان کم میکند و برای سازنده مقرون به صرفه تر می شود و همچنین به هنگام وجود مشکل در یک خط ، عیب یابی را راحت تر میکند و در صورت لزوم تعویض و درست کردن را راحت تر میکند.